- تعداد نمایش : 163
- تعداد دانلود : 113
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1897
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7938
سال : 18
شماره : 9
شماره پی در پی : 115
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 9،
،
شماره پی در پی 115
بررسی ساختاری مناسبات استعاره های شناختی با اسطوره و عرفان در داستانهای ابنسینا و سهروردی
صفحه
(19
- 36)
هاجر آقار کاکلی ، مسعود روحانی (نویسنده مسئول)، علی اکبر باقری ، حسین حسنپور آلاشتی
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1404
چکیده
زمینه و هدف: استعاره های شناختی به عنوان یکی از الگوهای ادراکی معتبر برای تبیین تجربه های عرفانی شناخته میشوند. نگرش استعاری عارفان و فیلسوفان، عنصر بلاغی غالب در روایتهای شهودی و استدلالی آنان است که سبک شخصی آنها را شکل میدهد. با توجه به اینکه زبان حکمت و عرفان، به ویژه در قالب داستانهای رمزی، همانند زبان شعر و هنر، دارای ویژگیهای زبانی رمزی و استعاری است و همچنین با در نظر گرفتن پیوندهای ناگسستنی میان متون عرفانی و اسطوره، این پژوهش بر آن است تا ژرفساخت اسطوره ای داستانهای ابنسینا و سهروردی را بر مبنای زبان استعاری آنها تحلیل و بازنمایی نماید. در تحلیل داستانهای ابنسینا و سهروردی، چگونگی کارکرد و تعامل استعاره با اسطوره و عرفان مورد بررسی قرار میگیرد تا روشن شود که چگونه این دو فیلسوف از این ابزارها برای تأویل و تبیین جهانبینی خود بهره جسته اند.
روش مطالعه: این پژوهش با اتخاذ روش کتابخانه ای، در صدد واکاوی و تبیین عمیقتر آثار سهروردی و ابنسینا است. بدین منظور، مطالعه دقیق و نظاممند داستانها مبنای اصلی پژوهش را تشکیل میدهد. با بهره گیری از فیشبداری اولیه از منابع کتابخانه ای مرتبط، تلاش میشود تا با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، ابتدا استعاره ها و اسطوره استخراج و شناسایی کرده و خوانشی متفاوت از این آثار ارائه شود.
یافته ها: یافته ها حاکی از آن است که استعاره های شناختی نقشی محوری در بازآفرینی و کارکرد اسطوره در متون عرفانی-فلسفی ابنسینا و سهروردی ایفا میکند؛ به گونه ای که اسطوره های کهن از حالت روایی صِرف خارج شده و به استعاره های شناختی سیال تبدیل میشوند. در میان آثار ابن سینا و سهروردی، اسطوره نه به مثابه داستانی کهن، بلکه چونان زبانی زنده برای بیان سلوک وجودی انسان بازآفرینی میشود.
نتیجه گیری: در این آثار استعاره های شناختی در تعامل با اسطوره، در راستای تبیین و اقناع مخاطب نسبت به جهانبینی ابنسینا و سهروردی عمل میکنند.
کلمات کلیدی
استعاره های شناختی
, اسطوره
, عرفان
, ابنسینا
, سهرودی
- ابنسینا، حسینبن عبدالله. (1392). اشارات و تنبیهات. ترجمه و شرح حسن ملکشاهی. تهران: سروش.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1366). حی بن یقظان. ترجمه و شرح جوزجانی. به تصحیح هانری کربن. تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1435 ه). رسائل (رساله الطیر). قم: بیدار.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1392). رساله الطیر. ترجمۀ احمدبن خدیو اخسیکتی. شرح ابن سهلان ساوی. تهران: نور محبت.
- اسماعیلپور، ابوالقاسم. (1387). اسطوره بیان نمادین. چاپ دوم. تهران: سروش.
- اسماعیلپور، ابوالقاسم. (1382). زیر آسمانه های نور؛ جستارهای اسطوره پژوهی و ایرانشناسی. چاپ اول: نشر افکار- سازمان میراث فرهنگی کشور
- احمدی، عاطفه و دیگران. (1398). «بررسی مبانی فکری سهروردی با تأثیر از مکتب هرمسی». فصلنامۀ تخصصی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال دوازدهم. شماره دوم. ص 393-414.
- بهار، مهرداد. (1376). از اسطوره تا تاریخ. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور. چاپ اول. تهران: نشر چشمه.
- پورنامداریان، تقی. (1375). رمز و داستانهای رمزی در ادب پارسی. چاپ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
- حقشناس، علیمحمد. (1399). درباره ی چند متن فلسفی یونان قدیم. چاپ اول. تهران: نیو.
- خراسانی، شرفالدین و دیگران. (1388). بوعلیسینا. تهران: بنیاد علمی و فرهنگی بوعلیسینا.
- زرینکوب، عبدالحسین. (1379). جستجو در تصوف ایران. چاپ ششم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- سجادی، ضیاءالدین. (1382). قصۀ حیبن یقظان و قصۀ سلامان و ابسال. چاپ دوم. تهران: سروش.
- سهروردی، شیخ شهابالدین. (1384). مجموعه آثار فارسی سهرودی. ویرایش و پیشگفتار فرشید اقبال. چاپ دوم. تهران: سبکباران.
- سهروردی، شهابالدین یحییبنحبش. (1388). مجموعۀ مصنفات شیخ اشراق (4ج). چاپ چهارم. جلد سوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- سیدعرب، حسن. (1378). منتخبی از مقالات فارسی دربارۀ شیخ اشراق. چاپ اول تهران: نشر شفیعی.
- لیکاف، جرج و مارک جانسون (1395)، استعاره هایی که با آن ها زندگی میکنیم، ترجمه هاجر آقا ابراهیمی، چاپ دوم، تهران: علم.
- گلی، مجتبی. (1395). در مکتب عارفانۀ سهروردی (راز و رمزهای عقل سرخ). ادبیات فارسی دانشگاه آزاد مشهد. شماره 50. ص 122-99.
- مرتضوی، منوچهر. (1351). «نظری به آثار و شیوۀ شیخ اشراق». دانشکده ادبیّات و علوم انسانی تبریز. ش103. ص 309-341.
- منصوریان سرخگریه، حسین. (1389). همگرایی اسطوره و عرفان در غزلهای حافظ. فصلنامه مطالعات ملی، سال یازدهم، شماره 4.
- نصر، سیدحسین. (1377). نظر متفکران اسلامی درباره طبیعت سیدحسین نصر. چاپ چهارم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- یاسپرس، کارل. (1363). فلوطین. ترجمه محمدحسن لطفی. چاپ اول. تهران: خوارزمی